ricac.ac.ir Guest

چهارمين جلسه از سلسله کارگاه‌هاي تخصصي روش تحقيق در پژوهش‌هاي فرهنگي با موضوع روش‌شناسي کيو(Q Methodology)  در مورخ 16 تير 89 توسط گروه سياستگذاري و مهندسي فرهنگي پژوهشکده مطالعات راهبردي فرهنگ در پژوهشگاه برگزار شد.

 دکتر سيد رضا نقيب السادات، عضو هيات علمي دانشگاه علامه طباطبايي در اين کارگاه آموزشي درباره روش کيو و فرايند اجراي آن سخنراني کردند.

اهم مباحث مطرح شده در اين کارگاه آموزشي به اين شرح است:

-        در طبقه‌بندي روش‌شناسي (توصيفي، تبييني و ترکيبي)، روش کيو نوعي روش ترکيبي است.

-   روش‌شناسي کيو که توسط ويليام استيفنسون در دهه‌ 1930 ميلادي ابداع شد. او به منظور پاسخگويي به اين پرسش که «چه چيزهايي اشخاص را منحصر به فرد مي‌سازد؟» به اين ابداع دست زد.

-   روش شناسي کيو، يک نام کلي است که "ويليام استفنسون"، براي مشخص کردن مجموعه‌اي از انديشه‌هاي فلسفي، روان شناختي، آماري و روان سنجي که به تحقيق در مورد فرد معطوف است به کار برده است.

-   روش کيو مجموعه‌اي از رويه‌هاست که براي به کار بستن روش‌شناسي کيو به کار مي‌رود. اين روش به خصوص به هماهنگ سازي دسته‌هاي کارت که دسته بندي "کيويي" ناميده مي‌شود و همبستگي‌هاي بين پاسخ‌هاي افراد مختلف به اين دسته‌بندي‌ها معطوف است، تأکيد دارد.

-   اين روش در 3 دهه اخير کاربرد زيادي پيدا کرده است و به عنوان يکي از روشهاي جمع آوري اطلاعات که دقت بالايي نيز دارد مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

-        روش کيو يک شيوه اولويت گذاري مطالب است. اساس کار بر کارت‌هاي کيو  است.

-        طرح‌هاي کيو 2 نوع است: الف) با ساختار   - ب ) بي ساختار

-   در يک دسته بندي کيويي با ساختار متغيرهاي يک نظريه، يا متغيرهاي فرضيه يا مجموعه فرضيه ها، بر اساس اصول طرح آزمايشي وتحليل واريانس فيشري در يک مجموعه ماده ها تشکيل مي‌شوند.

-        ساختار دادن به دسته‌بندي کيو در واقع به معناي وارد کردن يک نظريه در آن است.

-   مقصود از دسته‌بندي کيويي بي ساختار، مجموعه‌اي از ماده‌هايي است که بدون توجه خاص به متغيرها يا عامل‌هاي زيربنايي ماده‌ها گردآوري شده است. به طور نظري، در يک دسته بندي کيويي بي ساختار هر نمونه‌اي از ماده هاي همگون را مي‌توان به کار برد.

-   استفنسون در کتاب خود (Study of behavior Q methodology & its techniques) تأکيد خود را بر مقياسهاي 5 درجه‌اي و7 درجه‌اي و11 درجه‌اي قرار مي‌دهد.

-   هدف اصلي در روش کيو سنجش و تست تئوري است و نه الزاماً نظرسنجي از مخاطبان؛ يعني هدف اين است که اين تئوري خاص چيست؟ چه مي‌گويد و ديدگاه افراد مورد بررسي درخصوص اين تئوري و ابعاد آن چيست؟

-   فعاليت اصلي بر روي پيوستاري متشکل از سطوح مختلف که از کمترين تا بيشترين ميزان توافق تشکيل گرديده انجام مي‌شود.

-   منطق قديم اين کار بر تنظيم به شيوه دستي شکل مي‌گيرد اما در حال حاضر با توجه به کامپيوتري شدن اکثر روش‌ها و محاسبات، اين روش نيز به شکل کامپيوتري و با استفاده از پرسشنامه انجام مي‌شود.

-        در روش کيو، ما گويه‌هاي مختلف را از جامعه جمع آوري مي‌کنيم، در حالي که در روش پيمايشي بر عکس است.

-   در روش کيو ما با محدوديت تعداد مواجهيم. در اينجا ما با کارت‌ها که ازجهتي معرف ديدگاه‌هاي افراد است سروکار داريم. کارت‌ها نيز در اينحا بايد معرف نظريه يا مکتب باشند.

-   در اين روش افراد به گونه‌اي انتخاب مي‌شوند که براي بررسي داراي ويژگيهاي مشترک باشند؛ يعني به گونه‌اي که معرف ويژگيهاي اجتماعي ايشان يا صنف حرفه‌اي ايشان باشد.

-   طرح‌هاي ساده، حول وحوش يک محور و مو ضوع مي‌چرخد در صورتي که طرح‌هاي فاکتوريال محورهاي مختلفي را در بر مي‌گيرد و محدود به يک حوزه خاص نيست.

-   اين روش به نوعي تحليل عاملي مي‌کند. در تحليل عاملي آن گويه‌ها و عواملي که مشابه يکديگر هستند، بار عاملي مشخص دارند و بنابراين مي‌توانند هر يک در دسته‌هاي مشخص مطرح شوند.

-        در اينجا ابتدا ضريب همبستگي سپس بار عاملي محاسبه مي‌شود.

-   حجم نمونه در روش کيو زياد نيست، زيرا اگر تعداد زياد باشد پاسخ‌هايي که داده مي‌شود ميل به ميانگين پيدا مي‌کند که چندان متناسب با اين روش نيست.

-        معمولاً بين 10 تا 30 نفر براي اين نوع مطالعه انتخاب مي‌شود.

-        براي اين روش نرم افزاري طراحي شده است که حداکثر 109 نفر را مي‌تواند پوشش دهد.

-        عمدتاً افراد انتخاب شده در نمونه از سرآمدان جامعه و نخبگان انتخاب مي‌شوند.

-   استفنسون اندازه گيري خود را بر يک پيوستار 11 سطحي قرار مي‌دهد. نحوه توزيع کارتهاي کيو بر روي پيوستار به نسبت ارزش هرسطح مقياس صورت مي‌گيرد.

-        اهداف تحقيق شکل دهنده به ابعاد و زمينه هاي مورد بررسي است.

-        در انواع دسته بندي کيو تعداد کارتها بين 60 تا 120 است.

-   در اينجا براي سهولت دسته بندي، به پاسخگو آموزش داده مي شود که تعداد متفاوتي از کارتها را در چند دسته قرار دهد؛ به گونه‌اي که در مجموع به صورت يک توزيع بهنجار (نرمال) يا شبيه بهنجار درآيد.

-        توزيع‌هاي کيو تا حدي جنبه سليقه‌اي دارد.

-        به منظور انجام محاسبات مربوط به ارزيابي افراد از نمره z استفاده مي‌شود.

مباحث مطرح شده در اين کارگاه، إن شاء الله به زودي از طرف پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به صورت کتابچه‌اي منتشر و در دسترس علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت.